Tazminat ve sorumluluk hukuku, bir kişinin başkasına verdiği zararı hangi koşullarda ve hangi kapsamda gidermek zorunda olduğunu düzenler. Temel kaynak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK)'dur. Sorumluluk; haksız fiil, sözleşmeye aykırılık ve kusursuz sorumluluk hâlleri olarak üç ana başlıkta incelenir.
Haksız fiil sorumluluğu
Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49). Haksız fiil sorumluluğunun doğması için; hukuka aykırı bir fiil, zarar, kusur ve fiil ile zarar arasında uygun illiyet bağı bulunmalıdır. İspat yükü, kural olarak zarar görene aittir.
Sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk
Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m. 112). Bu sorumlulukta kusur karine olarak kabul edilir.
Kusursuz sorumluluk hâlleri
- Adam çalıştıranın sorumluluğu (TBK m. 66)
- Hayvan bulunduranın sorumluluğu (TBK m. 67)
- Yapı malikinin sorumluluğu (TBK m. 69)
- Tehlike sorumluluğu (TBK m. 71)
- Motorlu araç işletenin sorumluluğu (2918 sayılı KTK)
Tazminat türleri
Maddi tazminat
Malvarlığında meydana gelen azalmanın giderilmesini amaçlar. Bedensel zararlarda tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıplar ile ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar istenebilir (TBK m. 54). Ölüm hâlinde ise cenaze giderleri ve destekten yoksun kalma tazminatı söz konusudur (TBK m. 53).
Manevi tazminat
Kişilik hakkı zedelenen kişi, uğradığı manevi zarar karşılığında manevi tazminat talep edebilir (TBK m. 58). Bedensel bütünlüğün zedelenmesi veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir (TBK m. 56).
Zamanaşımı
Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Tazminat ceza hukukunda daha uzun bir zamanaşımına tabi bir fiilden doğmuşsa, bu süre uygulanır (TBK m. 72).
