İdare hukuku; devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin teşkilatını, faaliyetlerini ve bireylerle olan ilişkilerini düzenleyen kamu hukuku dalıdır. Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. İdari davalar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) hükümlerine göre görülür.
İdari dava türleri
İptal davası
Yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden birinden hukuka aykırı olan idari işlemlerin iptali için, menfaati ihlal edilenler tarafından açılır. Disiplin cezaları, atama ve görevden alma işlemleri, imar planları, ruhsat iptalleri ve idari para cezaları bu davaların konusunu oluşturabilir.
Tam yargı davası
İdari eylem veya işlemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar, uğradıkları maddi ve manevi zararın tazmini için tam yargı davası açabilir. Hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri bu davalarda belirleyicidir.
Dava açma süreleri
Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi, Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür (İYUK m. 7). Süre, kural olarak yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Sürenin kaçırılması davanın esasına girilmeden reddine yol açtığından, sürelerin dikkatle takibi önemlidir.
Yürütmenin durdurulması
İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarıyla, mahkemeden yürütmenin durdurulması talep edilebilir (İYUK m. 27). Bu karar, dava sonuçlanana kadar işlemin uygulanmasını engeller.
İdareye başvuru
İlgililer, idari dava açmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi için üst makama, yoksa işlemi yapan makama başvurabilir (İYUK m. 11). Ayrıca bir hakkın idareden talep edilmesi hâlinde, kanunda öngörülen süre içinde cevap verilmemesi talebin reddedildiği anlamına gelir ve bu tarihten itibaren dava açma süresi işlemeye başlar (İYUK m. 10).
Başlıca uyuşmazlık alanları
- Kamu görevlilerinin atama, disiplin ve özlük hakları
- İmar planları, yapı ruhsatı, yıkım ve mühürleme işlemleri
- Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma
- İdari para cezaları ve vergi uyuşmazlıkları
- Kamu ihaleleri ve ihaleden yasaklama kararları
- Yabancıların ikamet izni ve sınır dışı etme kararları

